Onveiligheid versus ongemak en weerstand

Onveiligheid versus ongemak en weerstand

Waarom het onderscheid cruciaal is voor professionals en leidinggevenden

De uitspraak "ik voel mij niet veilig" hoor je steeds vaker. Op de werkvloer, in de klas, in teams. En terecht: veiligheid verdient aandacht. Maar niet alles wat onveilig voelt, ís onveilig. Wie dat verschil niet herkent, loopt het risico om verkeerd te reageren, met gevolgen die groter zijn dan het oorspronkelijke probleem.

In de praktijk zien wij drie situaties die vaak door elkaar lopen: een gebrek aan psychologische veiligheid, onzekerheid of ongemak, en weerstand. Ze voelen alle drie onprettig. Maar ze vragen elk om een fundamenteel andere reactie.

Gebrek aan psychologische veiligheid

Dit is de enige situatie waarin de uitspraak "ik voel mij niet veilig" eigenlijk klopt. Iemand schat in dat hij of zij buiten de groep geplaatst dreigt te worden. De gedachte: ik word buitengesloten of belachelijk gemaakt. Het gevoel: je durft jezelf niet te uiten en bent gericht op zelfbehoud. Het gevolg: terugtrekken op je eigen domein, mond houden, onzichtbaar worden.

Dit is een reëel veiligheidsprobleem. Hier is actie nodig. Als leidinggevende, als collega, als organisatie.

Onzekerheid en ongemak

Hier wordt het genuanceerder. Ongemak ontstaat vaak in situaties waarin verandering plaatsvindt. Iets nieuws, iets onbekends, iets waar je niet goed raad mee weet. De gedachte: ik vind het lastig om hiermee te beginnen, ik weet niet hoe ik dit moet aanpakken. Het gevoel: oncomfortabel. Het gevolg: twijfelen, zorgen uiten.

Dit voelt vervelend, maar het is niet onveilig. Sterker nog: ongemak hoort bij groei. Bij leren. Bij verandering. Wie ongemak gelijkstelt aan onveiligheid, maakt groei onmogelijk en creëert een omgeving waarin niemand meer durft te bewegen.

Weerstand

Weerstand is nog iets anders. Het ontstaat wanneer iemand wordt aangesproken op gedrag, of wanneer een verandering plaatsvindt waar iemand het niet mee eens is. De gedachte: ik wil dit niet, ik ben het hier niet mee eens. Het gevoel: boosheid, frustratie. Het gevolg: irritatie tonen, tegenwerken.

Ook dit is geen onveiligheid. Het is een menselijke reactie op iets wat schuurt. En het vraagt om duidelijk leiderschap, niet om het wegnemen van de prikkel.

Waarom dit onderscheid ertoe doet

Wanneer ongemak of weerstand onterecht het label "onveilig" krijgt, gebeuren er drie dingen. Ten eerste wordt echte onveiligheid gerelativeerd, omdat alles onveilig wordt. Ten tweede wordt leiderschap onmogelijk, want grenzen stellen voelt dan al onveilig. En ten derde ontstaat juist escalatie, omdat niemand meer durft aan te spreken of richting te geven.

Het onderscheid maken is geen ongevoeligheid. Het is precies het tegenovergestelde: het is de vaardigheid om elke situatie te geven wat die nodig heeft. Echte onveiligheid vraagt om bescherming. Ongemak vraagt om begeleiding. Weerstand vraagt om helderheid.